Zaman Körlüğü: Neden Hep Geç Kalıyorsun?

Saat 14:00. Toplantın 15:00'te.

"Arada bir saat var, şu ufak işi halledeyim," diyorsun.

Derin bir nefes alıp çalışmaya başlıyorsun. İyi gidiyor. Odaklandın. Birkaç mail, belki bir dosya düzenleme.

Kafanı kaldırıp saate bakıyorsun.

Saat 15:47.

Toplantı 47 dakika önce bitmiş. Telefonunda üç cevapsız arama var. Panik tüm vücudunu sarıyor.

En korkutucu kısmı? O 1 saat 47 dakikanın geçtiğini hiç hissetmedin. Sana 15 dakika gibi geldi.

Bu bir karakter bozukluğu değil. Bu, sorumsuzluk değil. Bunun adı Zaman Körlüğü. Ve bu, senin hatan değil.

Çoğu insan zamanı bir "duyu" olarak algılar. Gözlerini kapatsalar bile yaklaşık ne kadar zaman geçtiğini, bir saatin ne kadar uzun olduğunu içgüdüsel olarak bilirler.

Senin beyninde bu duyu eksik veya bozuk.

Senin için zaman doğrusal akmaz. Senin için sadece iki zaman dilimi vardır: "Şimdi" ve "Şimdi Değil".

Bir şey "Şimdi" değilse, senin için yoktur. Sisli bir gelecektedir. O gelecek aniden "Şimdi" olduğunda (deadline geldiğinde), hazırlıksız yakalanırsın. Çünkü o anın geleceğini biliyordun ama hissetmiyordun.

Beynin ön lobundaki (prefrontal korteks) yürütücü işlevler, zamanı izlemekten sorumludur. DEHB beyninde bu bölge, zamanı tahmin etme ve geriye dönük zamanı değerlendirme konusunda farklı çalışır.

Dopamin eksikliği de bu denklemin bir parçasıdır. İlgi çekici bir işe daldığında (hiperodak), beynin zaman algısını tamamen kapatır. Sıkıcı bir iş yaparken ise saniyeler saat gibi gelir.

İç saatin bozuk olduğu için, dış dünyaya uyum sağlamak imkansız bir savaşa dönüşür.

"Sadece daha dikkatli ol." "Erken çıkmayı dene." "Saat tak."

Bu tavsiyeler, renk körü birine "kırmızıyı daha iyi gör" demek gibidir.

Sorun saati "görmemek" değil. Sorun, saate bakmayı hatırlayacak iç dürtünün olmaması. Saatin kolunda olması bir şeyi değiştirmez çünkü beynin ona bakman gerektiğini sana söylemez.

"Erken çık" tavsiyesi de işe yaramaz çünkü "hazırlanmanın" ne kadar süreceğini doğru tahmin edemiyorsun. "Sadece 5 dakika sürer" sandığın duş, aslında 20 dakika sürüyor.

Zamanı hissetmeye çalışmayı bırak. Yapamıyorsun. Kabul et. Bunun yerine zamanı görünür kılmalısın.

Dijital saatler senin düşmanındır. "14:45", soyut bir sayıdır. Ne kadar zaman kaldığını göstermez, sadece şu anı gösterir.

Analog saatler kullan. Veya daha iyisi, "Time Timer" gibi görsel zamanlayıcılar kullan. Kalan zamanın kırmızı bir dilim olarak azaldığını görmen lazım.

Zamanı okuma, zamanı izle. Somut, fiziksel bir nesne olarak azaldığını gör.

Sadece "Evden Çıkış" saati için alarm kurma. O alarm çaldığında zaten geç kaldın demektir.

Süreç için alarm kur:

Alarm çaldığında erteleme (snooze) tuşuna basma. Alarm çaldığında eylem değişmeli.

Zaman senin için soyutsa, onu somut bir şeye çevir: Müziğe.

Sabah rutini için 20 dakikalık bir çalma listesi yap. "Bu şarkı çaldığında dişlerimi fırçalıyor olmalıyım." "Şu hızlı şarkı başladığında ayakkabılarımı giyiyor olmalıyım."

Müziğin bitişi, sürenin bitişidir. Saate bakmana gerek kalmaz, kulakların sana zamanın dolduğunu söyler.

Şunu kabul etmelisin: Zaman tahminlerine güvenilmez.

Beynin sana "Bu iş 10 dakika sürer" dediğinde, ona inanma. Yanılıyor. Geçmişte hep yanıldı, şimdi de yanılıyor.

Kendine güvenmemek, kendine yapabileceğin en büyük iyiliktir. İçgüdülerine değil, dış sistemlere (zamanlayıcılar, alarmlar, müzik) güven.

Kendi zaman algınla savaşmayı bırakıp, onu protezlerle desteklemeye başladığında hayat kolaylaşacak.

Geç kaldığın için kötü bir insan değilsin. Sadece zaman algısı olmayan bir dünyada, zaman takıntılı bir toplumda yaşıyorsun.

Kendini suçlamayı bırak. Bir analog saat al. Bir zamanlayıcı kur. Zamanı hissetmeye çalışma, onu görünür yap.